Silajlık mısırda dekara verim ne kadar? Ana ve ikinci ürün

Türkiye'de silajlık mısır dekara ortalama 5,4 ton civarında yeşil ot veriyor; bu, TÜİK'in 2024 verilerinden çıkan ülke ortalaması (Atakul ve ark., 2025). İyi sulanan ana ürün denemelerinde yeşil ot 9-10 tona, kuru ot ya da kuru madde 2,5-3,2 tona çıkabiliyor (Çaçan ve İşikten, 2019; Seçme, 2024). Bursa'daki bir denemede ikinci ürün, ana üründen dekara ortalama 1,42 ton daha az yeşil ot verdi (Seçme, 2024).

Türkiye ortalamasında silajlık mısır dekara ne kadar verim veriyor?

Türkiye ortalamasında silajlık mısır dekara yaklaşık 5,4 ton yeşil ot veriyor. Atakul ve arkadaşlarının TÜİK'ten aktardığı verilere göre 2024'te 5.011.034 dekar alanda silajlık mısır ekildi ve 27.174.901 ton ürün alındı (Atakul ve ark., 2025). Ortalama verim bu iki sayının oranıdır: 27.174.901 ton ÷ 5.011.034 dekar ≈ 5,42 ton/da, yani dekara yaklaşık 5.420 kg. Makale aynı ortalamayı 5.424 kg/da olarak veriyor (Atakul ve ark., 2025).

Ortalama son on yılda yükseldi: aynı kaynağa göre dekara verim 2014'te 4.630 kg idi (Atakul ve ark., 2025). Kaynağa göre üretimin büyük kısmı Ege ve İç Anadolu illerinde yapılıyor; en çok üreten beş il sırasıyla İzmir, Konya, Balıkesir, Aydın ve Bursa. Güneydoğu Anadolu'da Diyarbakır'ın ortalaması ise dekara 4.288 kg (Atakul ve ark., 2025).

Bu rakamlar yeşil ot (hasıl) verimidir, yani bitkinin biçildiği andaki suyuyla birlikte tartılan ağırlığı. Kuru madde ise bu ağırlıktan su uçurulduktan sonra kalan kısımdır; hayvanın yararlandığı besinler bu kısımdadır. İki tarlayı ya da iki çeşidi karşılaştırırken yalnızca yeşil ota değil, kuru madde verimine de bakın.

Ana ürün ile ikinci ürün arasında ne kadar fark var?

Bursa'daki bir denemede ana ürün, aynı yerde ekilen ikinci üründen daha fazla verim verdi. Bursa'da 2021-2022'de yürütülen bir doktora çalışmasında Mayıs'ta ekilen ana ürün dekara ortalama 6,44 ton yeşil ot ve 2,15 ton kuru madde verdi; buğday hasadından sonra Temmuz'da ekilen ikinci ürün ise 5,02 ton yeşil ot ve 1,68 ton kuru maddede kaldı (Seçme, 2024). Aradaki fark dekara 1,42 ton yeşil ottur (6,44 − 5,02). Bu ortalamalar iki çeşidi ve dört sulama düzeyini birlikte kapsıyor; araştırmacı farkı ana ürünün daha uzun ve daha sıcak geçen yetişme dönemine bağlıyor (Seçme, 2024).

Bölgelerdeki denemelerde verim geniş bir aralıkta değişiyor; Diyarbakır'da ikinci üründe de yüksek verim alındı. Aşağıdaki rakamlar tek tek tarla denemelerinden alındı, ülke ortalaması değildir. Kaynaklar: Bingöl (Çaçan ve İşikten, 2019), Bursa (Seçme, 2024), Diyarbakır 2014-2015 (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017a), Diyarbakır 2019-2020 (Atakul ve ark., 2025), Şanlıurfa (Taş ve ark., 2017) ve Adana (Korkmaz ve ark., 2019).

Tablodaki aralıklar, aynı denemedeki farklı çeşitlerin ya da uygulamaların ortalamalarıdır. İkinci üründe de yüksek verim görülebiliyor: Diyarbakır'daki 2014-2015 denemesinde en iyi çeşit (Burak) dekara 10.373 kg yeşil ot verirken en zayıf çeşit 6.001 kg'da kaldı (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017a). Yani ikinci üründe de çeşit ve ekim tarihi seçimi verimi büyük ölçüde belirliyor.

Silajlık mısırda verimi hangi etkenler belirliyor?

Silajlık mısırın performansını çeşit seçimi, bitki sıklığı, gübreleme ve hasat zamanı belirler (Taş ve ark., 2017). Denemeler ekim zamanı ve sulamanın da verimi güçlü biçimde etkilediğini gösteriyor.

Çeşit ve FAO olum grubu

FAO olum grubu, bir mısır çeşidinin ne kadar sürede olgunlaştığını gösteren sayıdır; sayı büyüdükçe çeşit daha geççi olur. Konya'daki bir çalışmada FAO 500, 600 ve 700 gruplarından çeşitler karşılaştırıldı ve FAO 700 grubundaki çeşit geççi olarak tanımlandı (Karaşahin ve Sade, 2012). Örneğin silajlık Burak çeşidinin olum süresi bölgeye göre ortalama 95-98 gün, FAO grubu 700-750 olarak bildiriliyor (Çaçan ve İşikten, 2019).

Mısırın toplam sıcaklık isteği yüksektir (Seçme, 2024). Bu yüzden seçtiğiniz çeşidin olum süresi, tarlanızda ekimden soğuklara kadar kalan süreye sığmalı; ikinci üründe bu süre kısalır. Aynı koşullarda bile çeşitler farklı verir: Bursa denemesinde DKC6777 çeşidi dekara 5,99 ton, Everest 5,46 ton yeşil ot verdi (Seçme, 2024). Çeşidi seçerken bölgenizdeki deneme sonuçlarına ve il müdürlüğünün önerisine bakın.

Ekim zamanı

Doğru ekim tarihi bölgeye göre değişir ve yanlış tarih dekarda ciddi verim kaybı demektir. Bingöl'de ana ürün (2016-2017) ve Diyarbakır'da ikinci ürün (2014-2015) denemelerinin iki yıllık ortalamaları aşağıda (Çaçan ve İşikten, 2019; Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017a).

Bingöl'de en iyi ve en kötü ekim tarihi arasındaki fark dekara 2.877 kg yeşil ottu (9.987 − 7.110); araştırmacılar ana ürün için Nisan'ın ikinci yarısını önerdi (Çaçan ve İşikten, 2019). Diyarbakır'da ikinci üründe en yüksek verim 15 Temmuz ekiminden alındı ve bu tarih Diyarbakır ile benzer ekolojiler için önerildi (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017a). Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ise il için 25 Nisan-10 Mayıs aralığını öneriyor ve daha erken ya da geç ekimlerde verimin düştüğünü belirtiyor (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Başka yem bitkilerinin takvimi için korunga ekim zamanı yazımıza da bakabilirsiniz.

Bitki sıklığı

Bitki sıklığı, dekardaki bitki sayısıdır ve sıra arası ile sıra üzeri mesafeyle ayarlanır. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü silajlık ekimde dekara 10.000 bitki öneriyor; bunun için 70 cm sıra arası ve 15 cm sıra üzeri mesafe uygun görülüyor (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Bu aralık hesapta dekara yaklaşık 9.500 bitki eder; Adana'daki denemede de aynı aralık dekara 9.524 bitki olarak verilmiştir (Korkmaz ve ark., 2019).

Şanlıurfa Harran Ovası'nda 2010-2012'de ikinci ürün olarak yürütülen denemede sıra arası 70 cm tutuldu, sıra üzeri mesafe değiştirildi. Sıklık arttıkça yeşil ot verimi arttı, ama NDF de yükseldi ve kalite düştü (Taş ve ark., 2017).

NDF (nötr deterjanda çözünmeyen lif), yemdeki hücre duvarı yani lif oranını gösterir; NDF ve ADF gibi lif bileşenleri kuru maddenin sindirilebilirliğiyle yakından ilişkilidir (Taş ve ark., 2017). Sık ekimde verim artışı ile kalite kaybı arasında denge kurmanız gerekir.

Sulama

Mısırın su isteği yüksektir; Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü sulanmayan arazide ekonomik verim alınamayacağını, suyun en kritik olduğu dönemlerin de çimlenme ve çıkış, sapa kalkma, çiçeklenme ve dane dolumu olduğunu belirtiyor (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Bursa'daki denemede damla sulama ile dört sulama düzeyi karşılaştırıldı; tam sulama, kök bölgesindeki nemi tarla kapasitesine (toprağın tutabildiği en fazla suya) getirecek kadar su vermek demek. İki yıllık ortalamalar aşağıda (Seçme, 2024).

Suyun üçte biri kısıldığında (I66) yeşil ot kaybı %15-18 düzeyinde kaldı; araştırmacı su kıtlığında bu uygulamayı, su yeterliyse tam sulamayı öneriyor (Seçme, 2024). Tam sulanan ana üründe DKC6777 çeşidine mevsim boyunca 881 mm sulama suyu verildi ve dekara 9,30 ton yeşil ot alındı (Seçme, 2024).

Azotlu gübreleme

Azot dozu arttıkça verim artar, ama dozu yükselttikçe birim azottan alınan verim azalır. Bursa'da 2016'da 0 ile 37,5 kg/da arasında altı azot dozu denendi: en yüksek yeşil ot ve kuru madde verimi 37,5 kg/da dozundan geldi, azot kullanım etkinliği ise en yüksek 7,5 kg/da dozundaydı; araştırmacı Bursa ve benzer koşullar için 22,5 kg/da saf azotu önerdi (Uğurlu, 2017).

Van'da 2004-2005'te yapılan denemede 0-20 kg/da azot denendi. En yüksek yeşil ot verimi 20 kg/da azot ve 8 kg/da fosforla (P2O5) alındı (ilk yıl dekara 6.552 kg); araştırmacılar bu dozu önerirken daha yüksek azot dozlarının da denenmesi gerektiğini belirtti (Çelebi ve ark., 2010).

Pratik bir örnek olarak Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ekimle birlikte dekara 50 kg 15-15-15 kompoze gübre, birinci çapayla birlikte 20 kg üre öneriyor (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Bingöl denemesinde gübre toprak analizine göre belirlendi ve dekara 15 kg saf azot ile 8 kg fosfor (P2O5) verildi (Çaçan ve İşikten, 2019). Siz de dozu kendi toprak analizinize göre ayarlayın.

Silajlık mısır ne zaman hasat edilmeli?

Silajlık mısır, dane hamur olumdayken, danede süt çizgisi yaklaşık 2/3'e indiğinde ve bitkinin kuru maddesi %30-35 olduğunda hasat edilir (Korkmaz ve ark., 2019; Çakmak ve ark., 2013).

Olum dönemi, danenin olgunlaşma evresidir: süt olumda dane sıkıldığında sütümsü bir sıvı çıkar, hamur olumda danenin içi hamur kıvamına gelir. Süt çizgisi ise ortadan kırılan danede sertleşmiş kısım ile sütlü kısım arasındaki sınırdır; dane olgunlaştıkça bu çizgi danenin dış ucundan koçana doğru ilerler.

Denemelerde ve kaynaklarda kullanılan hasat ve silolama ölçütleri aşağıda (Korkmaz ve ark., 2019; Taş ve ark., 2017; Çakmak ve ark., 2013).

Kuru madde neden bu kadar önemli? Silolanacak bitkinin nemi çok yüksekse silo içindeki laktik asit fermantasyonu olumsuz etkilenir ve tereyağı asidi oluşumu artar (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017b). Kuru madde oranı sıkıştırmayı da etkiler: sıkıştırmayı belirleyen beş temel etken traktör ağırlığı, sıkıştırma süresi, kuru madde oranı, sıkıştırılan katman kalınlığı ve ürün taşıma hızıdır (Çakmak ve ark., 2013). Hasat gününü takvime göre değil, tarladan kopardığınız koçanlarda süt çizgisine bakarak seçin.

İyi bir mısır silajı nasıl anlaşılır?

İyi bir mısır silajı yeterince ekşimiş, yani pH'ı düşük ve kuru maddesi hedef aralığa yakın silajdır. Silajın pH'ı, yemin yeterince ekşiyip ekşimediğini gösteren ve fermantasyon kalitesini belirleyen özelliklerdendir; siloda iyi sıkıştırma yapılmazsa pH yükselir (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017b). Diyarbakır'daki 2014-2015 denemesinde silajların pH'ı 3,7 ile 3,8 arasında çıktı (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017b).

Fleig puanı, silajın kuru maddesi ve pH'ından hesaplanan bir kalite puanıdır (Çakmak ve ark., 2013). Çukurova'daki ikinci ürün denemesinde silajların ortalaması pH 3,57, kuru madde %28,14 ve Fleig puanı 118,35 oldu (Korkmaz ve ark., 2019).

Bitkinin yapısı da kaliteyi etkiler. Dane miktarı yüksek çeşitlerden yapılan silaj daha lezzetli ve kalitelidir; hayvanların pek tercih etmediği lignin ve selüloz ise saplarda yoğunlaşır, bu yüzden koçan ve yaprak oranı yüksek, sap oranı düşük bitkiler istenir (Atakul ve ark., 2025).

Mısır silajının enerji değeri yüksektir, ama protein, kalsiyum, fosfor ve çinko bakımından fakirdir (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Bu yüzden rasyonu baklagil yemleriyle dengelemek gerekir; yonca yetiştiriciliği ve korunga ekimi rehberlerimiz bu konuda yardımcı olur. Hayvan başına ne kadar silaj gerektiğini hesaplamak için süt ineğinin günlük yem ihtiyacı yazımıza bakabilirsiniz.

Silajlık mısırda en sık yapılan hatalar neler?

En sık hatalar bölgeye uymayan ekim tarihi ve çeşit, yanlış bitki sıklığı, kritik dönemde susuz bırakma, ölçüsüz azot ve hasadı danenin olgunluğuna bakmadan yapmaktır.

• İkinci üründen ana ürün verimi beklemek. Bursa denemesinde ikinci ürün, ana üründen dekara ortalama 1,42 ton daha az yeşil ot verdi (Seçme, 2024). Silo ve hayvan planınızı buna göre yapın.
• Ekim tarihini başka bölgeden kopyalamak. Bingöl'de ana üründe Nisan'ın ikinci yarısı, Diyarbakır'da ikinci üründe 15 Temmuz en iyi sonucu verdi (Çaçan ve İşikten, 2019; Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017a). Kendi ilinizin önerisini sorun.
• Seyrek ekmek ya da sıklığı abartmak. Harran'da dekara 5.494 bitkide verim 5.335 kg/da'da kalırken 14.285 bitkide 6.884 kg/da'ya çıktı, ama lif oranı da arttı (Taş ve ark., 2017).
• Sezon boyunca susuz bırakmak. Bursa'da yalnız çimlenme suyu alan parseller dekara 3,31 ton yeşil ot verirken tam sulananlar 7,93 ton verdi (Seçme, 2024).
• Azotu ölçüsüz vermek. Bursa'daki gübre denemesinde azot kullanım etkinliği en düşük dozda en yüksekti; önerilen doz en yüksek doz değil, 22,5 kg/da oldu (Uğurlu, 2017).
• Hasadı takvime göre yapmak. Hasat zamanını takvim değil bitkinin olgunluğu belirler: Adana'daki denemede hasat, süt çizgisinin 2/3'e geldiği ve bitkinin %30-35 kuru madde içerdiği hamur olum döneminde yapıldı (Korkmaz ve ark., 2019). Fazla nem silo içinde tereyağı asidi oluşumunu artırır (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017b).
• Siloyu iyi sıkıştırmamak. Sıkıştırma yetersiz kalırsa pH yükselir ve silaj iyi ekşimez (Seydoşoğlu ve Saruhan, 2017b).

Silajlık mısır, kaba yem açığını kapatmanın yollarından biri. Korkmaz ve arkadaşlarının hatırlattığı gibi, yıllarca süren aşırı ve düzensiz otlatma meraların verimini büyük ölçüde düşürdü ve kaba yemin başka kaynaklardan sağlanması zorunlu hâle geldi (Korkmaz ve ark., 2019). Uzun vadede silaj planınızı mera ıslahı ile birlikte düşünmek daha sağlam bir yem düzeni kurar. Diğer rehberler için Yem Bitkileri ve Mera sayfasına göz atabilirsiniz.