Korunga ne zaman ekilir? Ekim zamanı, tohum miktarı ve verim

Korunga, kışı ılıman geçen kıyı yörelerinde sonbaharda (Ekim–Kasım ortası), kışı sert iç ve soğuk yörelerde ise erken ilkbaharda (Mart) ekilir (Soya, Ege Üniversitesi). Mibzerle sıraya ekimde dekara 12–15 kg, serpme ekimde 15–18 kg kabuklu tohum atılır (Soya, Ege Üniversitesi). Ekildiği yıl pek ot vermez; enstitüye göre asıl verim ikinci yıldan başlar (Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü, TARM).

Korunga sonbaharda mı ilkbaharda mı ekilir?

Bu, tarlanızın kışına bağlıdır: korunga kışı sert geçen yerlerde erken ilkbaharda, kışı ılıman geçen yerlerde ise sonbaharda ekilir (TARM). TARM broşürü yalnızca mevsimi verir; Ege Üniversitesi'nden Dr. Hikmet Soya ise ayı da belirtir: ılıman ve kıyı yörelerde Ekim–Kasım ortası, iç kesimlerde ve soğuk yörelerde Mart (Soya, Ege Üniversitesi). Genç korunga fideleri ilk yıl soğuğa duyarlıdır (Soya, Ege Üniversitesi). Bitkinin dona dayanıklılığı ise yaşlandıkça artar (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Aşağıdaki takvim Soya, TARM, Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Burdur'da yapılan Çakmakçı ve arkadaşlarının denemesinden derlenmiştir.

Burdur'un Kemer ilçesindeki 1675 m rakımlı, sulanmayan Akpınar yaylasında yapılan denemede korungada en yüksek verimi 20 Eylül ekimi vermiş, 15 Kasım ekiminde verim yaklaşık yarıya inmiştir; Ekim ayındaki ekimlerin sonuçları ise yağışın zamanlamasına göre değişmiştir (Çakmakçı ve ark., 2004). Yazarlar kurak yerlerde suni mera tesisinde ekimin Kasım'dan önce bitirilmesini öneriyor; bu, tek bir yayla denemesinin sonucu olduğu için her bölge için geçerli bir takvim gibi okunmamalıdır.

Dekara ne kadar korunga tohumu atılır?

Tek bir doğru rakam yoktur: kaynaklar ekim şekline ve amaca göre farklı miktarlar verir, ancak hepsinde serpme ekimde mibzerle (sıraya ekim yapan makineyle) ekime göre daha fazla tohum atılır. Soya, kabuklu tohumla mibzerle sıraya ekimde dekara (kg/da: dekar başına kilogram) 12–15 kg, serpme ekimde 15–18 kg tohum önerir (Soya, Ege Üniversitesi). Aşağıdaki tablodaki miktarlar Soya, Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve TARM kaynaklarından alınmıştır.

Tohum üretimi için kurulan tarlaya ot tarlasından daha az tohum atılır (TARM).

Kabuklu ve kabuksuz tohum arasındaki fark nedir?

Kabuklu tohum, korunganın baklasıyla (meyve kabuğuyla) birlikte ekilen hâlidir; kabuksuz tohum ise bu bakladan çıkarılmış tanedir (Soya, Ege Üniversitesi). Türkiye'de ekimlerde genellikle kabuklu tohum kullanılır. Bu yöntem, yağışın uzun sürmediği kurak koşullarda daha iyi sonuç verir, çünkü tohum toprakta yeterli nemi bulduğunda çimlenir ve meyve kabuğu onu kurağa karşı korur (Soya, Ege Üniversitesi).

Tablodaki Soya miktarları açıkça kabuklu tohum içindir; diğer iki kaynak tohum tipini belirtmez. Kabuksuz tohum için ayrı bir dekar miktarı veren resmi ya da akademik bir kaynağa ulaşamadık. Kabuksuz tohum alırsanız miktarı tohumu aldığınız yerin ve il ya da ilçe tarım müdürlüğünüzün önerisine göre belirleyin.

Tohumu aşılayacaksanız şuna dikkat edin: korunga, yoncadan farklı bir Rhizobium (köklerde azot bağlayan bakteri) ırkı ister (Wyoming Üniversitesi). Yonca için satılan aşı yerine korungaya uygun aşıyı kullanın.

Korunga kaç cm derine ve hangi sıra aralığıyla ekilir?

Korunga tohumu sıraya ekimde genellikle 3–5 cm derine bırakılır (Soya, Ege Üniversitesi). Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü 3–4 cm (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü), TARM broşürü ise 3–7 cm derinlik önerir (TARM). Serpme ekimde tohum serpildikten sonra tırmıkla toprağa karıştırılmalıdır (Soya, Ege Üniversitesi).

Sıra arası ot üretimi için 20–50 cm, tohumluk üretimi için 50–70 cm olmalıdır (Soya, Ege Üniversitesi). Örnek olarak, Erzurum'daki bir denemede korunga 30 cm sıra aralığında, dekara 8 kg tohumla ekilmiştir (Erkovan ve Tan, 2009).

Tohum yatağı yabancı otlardan arındırılmış, kesekleri ufalanmış ve bastırılmış olmalıdır (Soya, Ege Üniversitesi). Korunga ilk yıl yavaş geliştiği için yabancı otlarla rekabette zayıf kalır (Soya, Ege Üniversitesi).

Gübrede TARM broşürü şunu önerir: korunga tarlasına yalnız ekim sırasında gübre verilir; ekimden önce dekara 10 kg %26'lık azotlu gübre, ekimde ise dekara 15–20 kg DAP ya da TSP atılır (TARM). TARM'a göre korunga azotu kendisi toprağa kazandırdığı için sonraki yıllarda gübre istemez (TARM). Soya ise ekimden 5–10 gün önce dekara 10 kg saf fosfor (P2O5) verilmesini, sonraki yıllarda sonbaharda aynı miktarın tekrarlanmasının da verimi artırdığını yazar (Soya, Ege Üniversitesi).

Korunga hangi toprak ve iklimde iyi yetişir?

Korunga en iyi derin, drenajı iyi ve kireççe zengin topraklarda gelişir; nemli, asidik ve killi topraklarda iyi gelişmez, taban suyu yüksek tarlalara da ekilmemelidir (TARM). Toprakta kireç arttıkça otun verimi de yükselir (TARM). Yoncanın yetişmediği zayıf, kireççe zengin, kıraç (sulama imkânı olmayan, yağışa bağlı) ve yamaç arazilerde bile başarıyla yetiştirilebilir (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Kuraklığa dayanıklılığı yüksektir ve yıllık yağışı 330 mm'nin üzerinde olan yerlerde sulanmadan yetiştirilir (Erkovan ve Tan, 2009). Soya, yıllık ortalama yağışı 300 mm olan yörelerde de yetiştirilebileceğini belirtir (Soya, Ege Üniversitesi). Öte yandan yağışı yüksek nemli bölgelerde ve sık sulanan arazilerde kök ve kök boğazı hastalıkları yüzünden ömrü kısalır (Erkovan ve Tan, 2009).

Türkiye'de korunga daha çok Orta ve Doğu Anadolu ile geçit bölgelerinde yetiştirilir (Dumanoğlu ve ark., 2021). TÜİK'in 2019 verisine göre 1.752.763 dekar alandan 1.781.789 ton yeşil ot alınmıştır (Dumanoğlu ve ark., 2021).

Korunganın yoncadan farkı nedir?

Korunganın yoncaya göre iki büyük üstünlüğü vardır: taze yedirildiğinde hayvanda şişkinlik yapmaz ve kıraç, kireçli tarlalarda daha başarılıdır; sulu tarlada ise yonca öne çıkar (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Erkovan ve Tan, 2009). Şişkinlik, geviş getiren hayvanların işkembesinde (rumen) gaz birikmesidir (Dumanoğlu ve ark., 2021).

Bu üstünlük korunganın içerdiği kondanse tanenlerden, yani proantosiyanidin denen ve bitkide doğal olarak bulunan polifenol bileşiklerinden gelir (Dumanoğlu ve ark., 2021). Yüksek tanen içeriği geviş getirenlerde şişkinliği önler, metan ve amonyak üretimini de azaltır (Feedipedia). Aynı bileşiklerin iç parazit enfeksiyonlarını önlemede de etkili olduğu bildirilmiştir (Dumanoğlu ve ark., 2021). Korunga kuru otu %17–20 protein içerir (Soya, Ege Üniversitesi).

Aşağıdaki karşılaştırma Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Soya, Erkovan ve Tan ve Wyoming Üniversitesi kaynaklarına dayanır.

Süt sığırlarına her gün bir miktar korunga verildiğinde sindirim sistemi rahatsızlıklarına pek rastlanmaz (TARM). Rasyonu planlarken süt ineğinin günlük yem ihtiyacı yazımız işinize yarayabilir. Sulama imkânınız varsa yonca genellikle daha başarılı ve ekonomik bir seçimdir (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü); ayrıntılar için yonca yetiştiriciliği rehberimize bakın.

Korunga ne zaman biçilir?

En kaliteli ot, korunga çiçeklenmeye başladığında biçilerek alınır; biçim geciktikçe gövde sertleşir ve otun kalitesi düşer (TARM). Soya'ya göre verim ve kalitenin birlikte en iyi olduğu dönem tarlanın %10–25 çiçekli olduğu dönemdir (Soya, Ege Üniversitesi). Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ise %50 çiçeklenmede biçmeyi önerir (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Gecikmenin bedeli proteinde görülür: korungada ham protein çiçeklenme başlangıcında %18,90 iken tam çiçeklenmede %17,30'a iner (Dumanoğlu ve ark., 2021).

Erken biçim, yılda alınan biçim sayısını da artırır. Tomurcuklanma, çiçeklenme başlangıcı ya da %25–50 çiçeklenmede biçilen korunga kurak koşullarda 2, sulu koşullarda 3 biçim verebilir; %75 ya da tam çiçeklenmede biçilirse bu sayı kurakta 1, suluda 2'ye iner (Soya, Ege Üniversitesi). En uygun biçim yüksekliği 5–10 cm'dir (Soya, Ege Üniversitesi).

İlk yıl sabırlı olun. Korunga ekildiği yıl kök geliştirir ve pek ot vermez; tarlayı yabancı ot basarsa çayır biçme makinesiyle biçerek otları bastırın, ama ilk yıl ot vermedi diye tarlayı bozmayın (TARM). Tohum için hasat, salkımın alt kısmındaki meyveler koyu kahverengine döndüğünde yapılır (TARM).

Korunga dekara ne kadar verim verir?

Verim yağışa, sulamaya ve tarlanın yaşına göre çok değişir; Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü dekara 250–400 kg kuru ot ve 800–1000 kg yeşil ot verim bildirir (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Aşağıdaki tablo Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Soya, TARM ve Erkovan ve Tan kaynaklarındaki değerleri bir araya getirir.

Verim yıllara göre de değişir. Soya'ya göre korunga, çok yıllık yem bitkilerinin çoğu gibi 1. ve 2. yıllarda az, 3. yılda en çok verim verir; bunu 4. ve 5. yıllar izler (Soya, Ege Üniversitesi). Erzurum denemesinde ise en yüksek kuru ot verimi (1016,2 kg/da) ekimden sonraki ilk üretim yılında alınmış, dördüncü yılda 410,3 kg/da'ya düşmüştür (Erkovan ve Tan, 2009). Yani Erzurum denemesinde verim birkaç yıl içinde belirgin biçimde azalmıştır; Soya ise 4. ve 5. yıllarda düşüşten söz etmez.

Sulu tarlanız varsa ve birim alandan daha çok kaba yem hedefliyorsanız silajlık mısırın dekara verimini korunga ile karşılaştırabilirsiniz.

Korunga tarlası kaç yıl verim verir?

Korunga tarlasından 4–5 yıl boyunca bozulmadan ot alınabilir (TARM); Türkiye'de ekonomik ömrü 5–6 yıl olarak bildirilir (Erkovan ve Tan, 2009). Zararlı böcekler ömrün kısalmasında önemli rol oynar; bunların en önemlileri Sphenoptera carceli ve Bembecia scopigera olarak bildirilir (Erkovan ve Tan, 2009). Uygun olmayan tohumluk ve yanlış kullanım da korunganın ömrünü kısaltır (TARM).

Yaşlanan tarla seyrelir ve boşlukları yabancı ot kaplar. Erzurum denemesinde metrekaredeki bitki sayısı ilk yıl ortalama 95,5 iken dördüncü yılda 29,1'e inmiş; hasat edilen ürün içindeki yabancı ot oranı da %6,5'ten %64,9'a çıkmıştır (Erkovan ve Tan, 2009). Aynı yere 10 yıl geçmeden yeniden korunga ekilmemelidir (Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Korunga otlatmaya dayanıklı olduğu için iyi bir mera bitkisidir (TARM). Buğdaygillerle karışık yapay otlak kurarken karışımdaki korunga oranı 1/3, yani %30–35 olmalıdır (Soya, Ege Üniversitesi). Bozulmuş bir merayı korunga içeren bir karışımla yenilemeyi düşünüyorsanız mera ıslahı rehberimize, diğer türler için yem bitkileri ve mera sayfamıza göz atın.