Maralfalfa yetiştiriciliği: dikim, biçim, verim ve iklim

Maralfalfa, bir kez dikilip uygun koşullarda 10–15 yıl hasat verebilen çok yıllık bir yem bitkisidir. Her yıl ekim gerektiren silajlık mısıra göre daha az su ister ve yılda birden fazla biçilir. Bu nedenle son yıllarda Türkiye'de pek çok üreticinin gündemine girdi. Bu yazıda dikimden silaja kadar temel soruları yanıtlıyoruz.

Maralfalfa nedir, hangi bitkilerin melezidir?

Türkiye'de Maralfalfa olarak bilinen bitkinin asıl adı Pakchong-1'dir ve Tayland kökenlidir. Fil otu (Pennisetum purpureum) ile inci darısının (Pennisetum glaucum) melezidir. Kamışa benzer; boğumlu, kalın gövdeli bir bitkidir ve hasat döneminde 3–3,5 metre boya ulaşır.

Tohumu yoktur, çelikle çoğaltılır. Çelik, gövdeden kesilen boğumlu bir parçadır ve her çelikten yeni bir bitki çıkar. İnternette "malafata", "maralafa" gibi yazımlarla da aranır; hepsi aynı bitkiyi anlatır.

Maralfalfa Türkiye'de hangi iklimde yetişir, kışa dayanır mı?

Maralfalfa Türkiye'nin büyük bölümünde yetişir. Bölgeye göre değişen şey, yılda kaç kez biçilebileceğidir:

Kışın ölmez, uykuya yatar. Toprak üstündeki gövde ve yapraklar kurur, kök canlı kalır. Toprak sıcaklığı 5 °C'yi geçince bitki kökten yeniden sürer; her yıl yeniden dikmek gerekmez. Kış sonunda kurumuş gövdeler yere yakın biçilir.

Maralfalfa ilk sezonda ek koruma olmadan −8 / −10 °C'ye kadar dayanabilir. Daha soğuk yerlerde ilk kış için bitkinin dibine saman, kuru yaprak veya kompost serilir (malç), üstü de tarım elyafıyla (agril) örtülür. Kökler yerleştikten sonra sonraki kışlar daha kolay geçer. Kışın sulama yapılmaz.

Maralfalfa nasıl dikilir?

• Zaman: Takvime değil toprağa bakın. Toprak ve gece sıcaklığı 5 °C'nin üstüne çıkınca dikim başlar. Ilıman bölgelerde bu dönem erken gelir, soğuk bölgelerde gecikir.
• Toprak: Toprağı iyice işleyin ve yanmış ahır gübresi karıştırın. Maralfalfa hemen her toprakta yetişir ama suyu iyi süzen toprağı sever. İdeal pH 5,5–7'dir.
• Çelik: Çelikler genellikle 2 boğumlu gönderilir. Uzun yoldan gelseler bile suda bekletmeye gerek yoktur.
• Dikim şekli: Çelik toprağa 30–40 derecelik açıyla eğik batırılır. Alt boğum tamamen toprağın içinde kalır, üst boğumun alt kısmı toprağa değer. Boğum havada kalmamalıdır.
• Aralık: 70×70 cm. Bu aralıkla 1 dekara (1.000 m²) yaklaşık 2.000 çelik gerekir.

Maralfalfa ne kadar su ve gübre ister?

Su: Genel gözlemlere göre Maralfalfa, mısır silajından yaklaşık üçte bir daha az su ile yetişir. Az su, susuz demek değildir; tamamen susuz bırakılmamalıdır.

En verimli yöntem damla sulamadır. Bitki boylandığında yağmurlama yapılacaksa yüksek basınçlı (roket) başlık ya da pivot gerekir.

Gübre: Önceliğimiz organik gübredir. Dikimden önce dekara 500–1.000 kg yanmış ahır gübresi verilir, sonra her yıl ahır gübresi ya da kompost eklenir. Düzenli organik gübre verilen parsellerde kimyasal gübre olmadan da yüksek verim alınabilir. Kimyasal gübre kullanmak isteyenler için genel referans şöyledir:

• Yılda dekara 20–40 kg saf azot
• Her biçimden sonraki 48–72 saat içinde dekara 10–15 kg üre
• Son biçimden sonra (sonbaharda) azot verilmez, çünkü bitkiyi dona karşı hassas hâle getirir.

Maralfalfa ne zaman ve hangi yükseklikten biçilir?

• İlk biçim: Dikimden yaklaşık 100 gün sonra (bölgeye göre 90–120 gün), bitki 3–3,5 metreye ulaştığında yapılır.
• Sonraki biçimler: 80–90 günde bir yapılır. Biçimden sonra yeni sürgünler 7–10 gün içinde çıkar.
• Biçim boyu amaca göre seçilir: Protein öncelikliyse bitki 1,8–2 m boydayken, tonaj öncelikliyse 2,5–3,5 m boydayken biçilir.
• Biçim yüksekliği: Toprak yüzeyinden 10–15 cm. Kışa girmeden önceki son biçim de dahil olmak üzere her biçimde bu yükseklik korunur. Daha alçaktan biçmek kökü yorar. 40 cm'den yüksekte bırakılan gövde ise sonraki verimi düşürür.
• Bıçak: Bıçaklar keskin olmalıdır. Körelmiş bıçak gövdeyi ezer ve hastalığa kapı açar.

Maralfalfa dekara ne kadar verim verir?

Uygun koşullarda her biçimde dekardan 30–40 ton yeşil ot alınır. Yıllık toplam, biçim sayısına bağlıdır. Sıcak bölgelerde ve iyi bakımla yıllık verim dekarda 70–80 tona çıkabilir. Serin bölgelerde yılda 1–2 biçim alındığı için toplam daha düşük kalır.

Bu rakamlar bölgeye, sulamaya, gübrelemeye ve bitkinin yaşına göre değişir. Dikim yılında kökler yeni yerleştiği için verim, sonraki yıllardan düşüktür.

Maralfalfanın besin değeri ne kadar, biçim yaşı nasıl etkiler?

Taze Maralfalfa %14–18 ham protein içerir. Bu oranı belirleyen en önemli etken biçim zamanıdır:

• Erken biçimde (1,8–2 m) gövde yumuşaktır, yaprak oranı yüksektir. Protein yüksek, lif düşük olur.
• Geç biçimde (2,5–3,5 m) toplam ot miktarı artar ama lif de artar.
• Bitki 4 metreyi geçerse gövde sertleşir ve hayvanlar onu daha az ister.

Süt ineği için genellikle erken biçim, besi için daha geç ve tonaj odaklı biçim tercih edilir. Silaja çevrildiğinde ham protein %10–16'ya iner; bu fermantasyonda olağan bir düşüştür.

Maralfalfadan silaj yapılır mı?

Evet. Maralfalfa biçildiği gibi taze olarak yedirilebilir; bol silaj yapmak için de çok uygundur. Silaj yazın da yedirilebilir.

1. Biçimden yaklaşık 2 hafta önce sulamayı kesin. Taze Maralfalfa'nın nemi %80'in üstündedir; silaj için %65–70 idealdir. En sık yapılan hata, biçime kadar sulamaya devam etmektir. Taze yem olarak verilecekse sulamayı kesmeye gerek yoktur.
2. Traktörle biçip 1–2 cm boyunda kıyın. Kalın gövdeler iyi kıyılmazsa sıkışmaz.
3. Silaj çukuruna veya naylon altına yığın. Her 15–20 cm'lik katmanı traktörle sıkıştırın; hava kalmasın.
4. Hemen örtün. Kalın naylonun kenarlarını toprakla bastırın, üstüne lastik dizin.
5. 21–28 gün bekleyin. Sonra silajı açın ve her gün yüzeyden en az 15–20 cm kesip kullanın.

Katkı maddesi (inokulant) zorunlu değildir ama fermantasyonu hızlandırır. Daha küçük işletmeler sarılı top (balya) silajı da yapabilir.

Maralfalfa hayvanlar için zararlı olabilir mi?

Doğru biçilip doğru saklandığında Maralfalfa büyükbaş, küçükbaş, kanatlı ve tavşan beslemesinde kullanılan bir kaba yemdir. Dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Bozuk silaj vermeyin. İyi silaj sarımsı yeşil renkte ve hoş ekşi kokuludur. Kahverengi ya da siyah renkte, küflü, yanık kokulu veya ısınmış silaj hayvana verilmez.
• Yeni yeme yavaş geçin. Her yem değişikliğinde olduğu gibi Maralfalfa da rasyona birkaç gün içinde azar azar eklenmelidir.
• Rasyonu dengeleyin. Maralfalfa tek başına bütün ihtiyacı karşılayan bir yem değil, bir kaba yem kaynağıdır. Hayvan türüne ve verime göre rasyonu bir uzmanla birlikte planlayın.
• Kışın kuruyan yaprak zararlı değildir. Bu, bitkinin doğal uyku hâlidir.

---

Bu yazıdaki bilgiler, İzmir Tire'deki kendi tarlasında Maralfalfa, Odot ve Red Napier yetiştiren maralfalfa.com.tr ekibinin saha verilerine dayanmaktadır.