İtalyan çimi nasıl yetiştirilir? Ekim, biçim ve verim

İtalyan çimi (Lolium multiflorum), kışı ılıman kıyı yörelerinde Ekim–Kasım'da kışlık ekilen tek yıllık bir buğdaygil yem bitkisidir. Türkiye denemelerinde dekara 2–5 kg tohum atılmış, ot başaklanma ile çiçeklenme arasında biçilmiştir. Bakanlığın kıyı denemelerinde standart çeşitler (karşılaştırma için kullanılan, daha önce tescil edilmiş çeşitler) 2–3 biçimde dekara ortalama 1833 kg kuru ot vermiştir (TTSM, 2025).

Aşağıdaki bilgiler Tarım ve Orman Bakanlığı'nın çeşit tescil denemelerinden ve Türkiye'de yürütülmüş üniversite ve enstitü denemelerinden alındı. Her denemenin yeri, yılı ve koşulu yanında yazılıdır; kendi tarlanız için il ya da ilçe tarım müdürlüğünüze danışın.

İtalyan çimi nedir, hangi bölgelerde yetişir?

İtalyan çimi, birden fazla biçim verebilen, başka yem bitkileriyle karışıma girebilen tek yıllık bir buğdaygildir. Kışı ılıman geçen yerlerde, başta Akdeniz ve Ege olmak üzere hemen her bölgede üretilebilir (Acar ve ark., 2022). Süt ineklerinin beslenmesinde ve silo yemi üretiminde kullanılır (Acar ve ark., 2022).

Ülkemizde son yıllarda hızla yayıldı. TÜİK verilerine göre ekim alanı 2014'te 4.832 dekar iken 2020'de 253.297 dekara çıktı (Öztürk, 2022). Bitki 90–130 cm boy yapabilir; biçilerek ya da geçici merada otlatılarak kullanılır (Öztürk, 2022).

Bakanlık, çeşitleri iki ayrı bölge grubunda dener. Kıyı (sahil) denemeleri Manisa, Kocaeli, İzmir, Antalya ve Samsun'da kuruldu (TTSM, 2025). Karasal bölge denemeleri ise Ankara, Edirne, Tokat ve Tekirdağ'da kışlık olarak kuruldu (TTSM, 2024). Çeşit seçerken bölgeniz için tescil edilmiş çeşitlere bakın.

İtalyan çimi ne zaman ekilir?

Kışı ılıman kıyı yörelerinde sonbaharda ekilir. Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi, Türkiye'deki sonbahar denemelerinde ekim 10 Ekim ile 20 Kasım arasında yapıldı (Kavut, 2016; Acar ve ark., 2022). Kar yağan bölgelerde bitki gelişmesini sonbahar ve ilkbaharda yapar, kışın uyku durumuna girer (Lale ve Kökten, 2020). Bakanlığın karasal bölge denemeleri de kışlık kurulmuş, Ankara'daki kıraç (sulanmayan) bir denemede ise erken ilkbahar ekimi uygulanmıştır.

Aşağıdaki tablo, Türkiye denemelerindeki ekim tarihlerini, tohum miktarlarını ve sıra aralarını gösterir. Bunlar deneme koşullarıdır, resmî bir ekim normu değildir.

Kaynaklar sırasıyla: Kavut, 2016; Öztürk, 2022; Dönmez ve Hatipoğlu, 2021; Acar ve ark., 2022; Çolak ve Sancak, 2017; Lale ve Kökten, 2020.

Kış soğuğu verimi düşürebilir. Adana denemesinde 2020 Şubat'ındaki don bitkilerde verim kaybına yol açtı. Ortalama yeşil ot verimi o yıl 835,1 kg/da kaldı, ertesi yıl 1641,0 kg/da'ya çıktı. Araştırmacılar bu farkı kısmen dona, kısmen ikinci yılın daha ılık kışına ve daha çok sulamaya bağladı (Dönmez ve Hatipoğlu, 2021). Kendi yöreniz için en uygun ekim haftasını il ya da ilçe tarım müdürlüğünüze sorun.

Dekara ne kadar tohum atılır, nasıl ekilir?

Bakanlık ya da il müdürlüğü kaynaklı bir tohum normuna ulaşamadık; denemelerde dekara 2–5 kg tohum kullanıldı. Ankara denemesinde tohum 30 cm aralıklı sıralara 3–4 cm derinliğe ekildi (Çolak ve Sancak, 2017). Bucak denemesinde toprak hazırlığı ve ekim şu sırayla yapıldı (Acar ve ark., 2022):

1. Tarla pullukla sürüldü, ardından diskaro ve tırmık çekildi.
2. Tohum 30 cm sıra arasıyla, dekara 5 kg olacak şekilde ekildi.
3. Ekimle birlikte dekara 20 kg azot ve 5 kg fosfor verildi.
4. Ekimden sonra toprak merdaneyle bastırıldı.

Adana denemesinde tohum miktarı çimlenme testine göre ayarlandı. Net 2 kg/da hedeflenerek her sıraya atılacak brüt tohum hesaplandı (Dönmez ve Hatipoğlu, 2021). Tohumluğunuzun çimlenme oranı düşükse dekara atacağınız miktarı buna göre artırmanız gerekir.

İtalyan çimi baklagillerle nasıl karıştırılır?

İzmir'deki iki yıllık denemede en iyi sonucu adi fiğ ve tüylü fiğ karışımları verdi. Bu denemede İtalyan çimi 10–11 Ekim'de beş baklagille farklı oranlarda karışık ekildi (Kavut, 2016). Karışım oranları, her bitkinin saf ekimdeki tohum miktarına göre hesaplandı. Saf ekim miktarları İtalyan çiminde 3 kg/da, adi ve tüylü fiğde 12 kg/da, mürdümük ve yem bezelyesinde 15 kg/da idi. Karışımlarda bir sıra baklagil, bir sıra buğdaygil ekildi.

Nisan sonundaki biçimde (29 Nisan) kuru ot verimi ve ham protein oranları şöyleydi:

Kaynak: Kavut, 2016.

Araştırmacı, Ege'de kışlık ikinci ürün olarak karışım ekilecekse adi ya da tüylü fiğin seçilmesini önerdi. Hasadın Nisan'ın ikinci yarısında yapılabileceğini belirtti (Kavut, 2016). Aynı denemenin silaj bölümünde en yüksek baklagil oranı %60'tı; denenen oranlar arasında %40 İtalyan çimi + %60 baklagil karışımları öne çıktı (Kavut ve Geren, 2017). %20:80 karışımlarının silaj kalitesi bu denemede ölçülmedi. Kuru ot miktarına bakarsanız, aynı denemede 29 Nisan biçiminde %20 İtalyan çimi + %80 fiğ karışımları daha çok ot verdi: adi fiğle 1133, tüylü fiğle 1180 kg/da (Kavut, 2016).

Karışımda dekara atılacak tohumu kendiniz hesaplayabilirsiniz. Kavut 2016'da oranlar, her bitkinin saf ekim miktarına göre belirlendi (Kavut, 2016). Bu yönteme göre bizim hesabımız şöyledir: %40:60 karışımı, dekara yaklaşık 1,2 kg İtalyan çimi (3 kg'ın %40'ı) ile 7,2 kg adi ya da tüylü fiğ (12 kg'ın %60'ı) demektir.

Baklagillerin tek başına silajı zordur. Tamponlama kapasitesi (asitlenmeye direnci) yüksektir, mayalanma kalitesi düşüktür. Bu yüzden karbonhidratça zengin buğdaygillerle karışık yetiştirilirler (Kavut ve Geren, 2017). Fiğin kendi ekimini merak ediyorsanız yem bitkileri sayfamıza bakın.

İtalyan çimine ne kadar gübre verilir?

Genel geçer bir resmî gübre önerisine ulaşamadık; denemelerde verilen azot miktarı birbirinden çok farklıydı. Ankara'daki kıraç denemede 0'dan 24 kg/da'ya kadar azot dozları denendi (Çolak ve Sancak, 2017). Araştırmacılar Ankara ve benzer koşullar için Lolita çeşidine dekara 8 kg azot önerdi. Üç çeşidin ortalamasında bu dozda protein verimi gübresiz parsele göre %84 arttı. Aynı denemede yüksek dozlar (20 ve 24 kg/da) ot verimini düşürdü (Çolak ve Sancak, 2017). Yani kıraç tarlada fazla azot daha çok ot demek değildir.

Kaynaklar: Çolak ve Sancak, 2017; Lale ve Kökten, 2020; Acar ve ark., 2022; Öztürk, 2022; Kavut ve Geren, 2017.

Azot otun proteinini de etkiler. Ankara denemesinde ham protein oranı gübresiz parselde %11,17 iken 16–24 kg/da azotla %17,12–17,40'a çıktı (Çolak ve Sancak, 2017). Gübre miktarını toprak analizine göre belirleyin; analiz için il ya da ilçe tarım müdürlüğünüze başvurabilirsiniz.

İtalyan çimi ne zaman biçilir, kaç biçim verir?

İtalyan çimi başaklanma ile çiçeklenme başlangıcı arasında biçilir. Buğdaygil yem bitkilerinde bu aralıkta biçmek genel kuraldır; İtalyan çimi en verimli ve besleyici hâline başaklanmada ulaşır (Çolak ve Sancak, 2017). Çiçeklenme başında biçilen ot çabuk kurur. Çiçeklenmeden sonraki biçimlerde ise kuru otun sindirilebilirliği düşer (Lale ve Kökten, 2020).

Biçim geciktikçe ot artar ama protein düşer. İzmir denemesinde saf İtalyan çiminin iki yıllık ortalama kuru ot verimi Mart sonundaki biçimde (24–25 Mart) 292 kg/da, 29 Nisan'daki biçimde 943 kg/da oldu. Aynı sürede ham protein oranı %12,60'tan %10,10'a indi (Kavut, 2016).

Biçim sayısı suya ve bölgeye bağlıdır:

• Kırklareli: Damla sulamada 4, yağışa dayalı koşulda 3 biçim alındı. Ot başaklanmada, toprağın 7–8 cm üstünden biçildi. 2019'daki biçimler 24 Nisan, 29 Mayıs, 24 Haziran ve 22 Temmuz'da yapıldı (Öztürk, 2022).
• Kıyı denemeleri (Bakanlık): Yerine göre 2 ya da 3 biçim alındı; standart çeşitler 2024'te 5 Nisan ile 26 Nisan arasında başaklandı (TTSM, 2025).
• Karasal bölge denemeleri (Bakanlık): Her yerde 2 biçim alındı (TTSM, 2024).

En çok ot ilk biçimden gelir. Kırklareli denemesinde bütün sulama konularında en yüksek verim ilk biçimlerde alındı (Öztürk, 2022).

İtalyan çimi sulanmalı mı?

İtalyan çimi yağışa dayalı yetişebilir, ama sulama otu belirgin biçimde artırır. Kırklareli'nde iki yıl süren denemede yağışa dayalı parseller dekara 884,65 kg kuru ot verdi. Toprak üstü damla sulamayla bu değer 1508,74 kg/da oldu (Öztürk, 2022).

Bu denemede sulama 7 günde bir yapıldı. Her sulamada 60 cm toprak derinliğindeki eksik nem tarla kapasitesine (toprağın tutabildiği en çok suya) tamamlandı. Sezonluk bitki su tüketimi damla sulamada 629,74 mm, toprağın 20 cm altına gömülü damla borularıyla 574,74 mm, 40 cm altına gömülü borularla 571,65 mm oldu (Öztürk, 2022).

Araştırmacıya göre 20 cm derinliğe gömülü borular hem su tasarrufu sağladı hem de 40 cm'dekilerden daha yüksek verim verdi. Adana'daki sulu denemede Kasım–Mayıs yağışı ilk yıl 837,5 mm, ikinci yıl 332,7 mm oldu. İlk yıl toplam 3, ikinci yıl toplam 6 sulama yapıldı (Dönmez ve Hatipoğlu, 2021).

İtalyan çimi dekara ne kadar verim verir?

Verim bölgeye, suya ve yıla göre çok değişir; aşağıdaki denemelerde kuru ot verimi dekara 209,6 kg ile 1833 kg arasında kaldı. En yüksek ortalamalar Bakanlığın kıyı denemelerinden geldi. Karasal bölge denemelerinin kuru ot ortalaması, kıyıdakinin yaklaşık yarısı kadardı.

Kaynaklar: TTSM, 2025; TTSM, 2024; Öztürk, 2022; Acar ve ark., 2022; Lale ve Kökten, 2020; Dönmez ve Hatipoğlu, 2021.

Yıl farkı büyüktür. Bakanlığın karasal bölge denemelerinde standart çeşitlerin kuru ot ortalaması 2021–2022'de 443,0–496,7 kg/da idi. 2022–2023'te aynı ortalama 1235,3–1568,9 kg/da'ya çıktı (TTSM, 2024). Kırklareli'nde de yağışa dayalı parseller daha yağışlı 2018–2019 sezonunda (551,10 mm) daha çok ot verdi (Öztürk, 2022).

Otun kalitesi de çeşide göre değişir. Bucak denemesinde dokuz çeşidin ham protein oranı %11,23 ile %15,47 arasında ölçüldü (Acar ve ark., 2022). Kaba yem planınızı birim alandan alınan otla karşılaştırmak için silajlık mısırın dekara verimine de bakabilirsiniz.

İtalyan çimi silaj ve otlatmada nasıl kullanılır?

İtalyan çimi kuru ot, silaj ve otlatma için kullanılabilir. Yağış yüzünden biçim gecikirse ürünü silaj olarak yedirmek yararlıdır (Lale ve Kökten, 2020). Aynı kaynakta birçok üreticinin İtalyan çimini yapay mera kurup hayvan otlatmak için kullandığı belirtiliyor.

Ege'de pamuk-pamuk ekim düzeninde tarla iki ürün arasında 5–6 ay boş kalır. Bu dönemde ekilen kışlık yem bitkileri hem hayvancılığa hem toprağın korunmasına katkı sağlar (Kavut ve Geren, 2017). İzmir denemelerinde karışım hasadı, ana ürünün ekimini geciktirmeyecek tarihlere göre planlandı. Hasat Nisan sonuna kaydırılınca verim, daha erken hasatlarda kalite öne çıktı (Kavut ve Geren, 2017).

Otlatma yüksekliği, otlatma aralığı ve hayvan sayısı gibi yönetim ayrıntıları için Türkiye'ye ait bir kaynağa ulaşamadık. Bu konuda il ya da ilçe tarım müdürlüğünüze danışın. Otlatma düzeni hakkında genel bilgi için mera ıslahı rehberimize bakabilirsiniz.

İneğinizin günlük kaba yem ihtiyacını hesaplamak için süt ineğinin günlük yem ihtiyacı yazımız yardımcı olur. Hayvanlarınızın beslenmesinde bir sağlık sorunu görürseniz veteriner hekiminize danışın. Çok yıllık bir yem bitkisi arıyorsanız yonca yetiştiriciliği rehberimiz de işinize yarayabilir.