Fiğ arpa karışımı ekim oranı: Dekara tohum ve ekim zamanı

Fiğ arpa karışımı için herkese uyan tek bir oran yoktur. Kayseri'deki kıraç denemede %70 macar fiği + %30 arpa önerildi (Düzçekiç ve ark., 2022). İzmir-Bornova'da en yüksek kuru madde %50 + %50 karışımdan alındı (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020). Bozkır Ziraat Odası dekara 8-11 kg adi fiğ + 3-5 kg arpa önerir (Bozkır Ziraat Odası). Yaygın fiğ kıyıda sonbaharda, kışı sert yerlerde ilkbaharda ekilir (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Fiğ arpa karışımında ekim oranı ne olmalı?

Oranı amacınız belirler: Kayseri denemesinde karışımda fiğ arttıkça otun proteini yükseldi, arpa arttıkça kuru madde verimi arttı (Düzçekiç ve ark., 2022). Bu deneme 2015-2017 yıllarında Erciyes Üniversitesi'nin çiftliğinde, sulanmayan tarlada yapıldı. Deneme toprağı kumlu tınlıydı ve organik maddesi düşüktü. Beta macar fiği arpayla üç farklı oranda karıştırıldı. Yazarlar iki yılın verim ve kalite sonuçlarına bakarak %70 macar fiği + %30 arpayı Kayseri ve benzer yöreler için önerdi (Düzçekiç ve ark., 2022).

Aşağıdaki tablo bu denemenin iki yıllık ortalama kuru madde verimlerini gösterir (Düzçekiç ve ark., 2022).

Tabloyu okurken şuna dikkat edin: en çok ot yalın arpadan, en az ot yalın macar fiğinden alındı. Önerilen %70 fiğli karışım, yalın arpadan dekara yaklaşık 166 kg daha az kuru madde verdi. Buna karşın otun kalitesi daha yüksekti.

Ham protein yalın arpada %10,91, %70 fiğli karışımda %15,64, yalın macar fiğinde %20,32 oldu (Düzçekiç ve ark., 2022). Nispi yem değeri (otun kalitesini tek sayıyla gösteren ölçü) aynı sırayla 111,0, 127,5 ve 153,5 bulundu. Dekardan alınan ham protein ise karışım oranları arasında istatistik olarak farklı çıkmadı; %70 fiğli karışımda 66,71 kg/da oldu (Düzçekiç ve ark., 2022). Yani dekardan toplanan protein miktarı oranlar arasında belirgin değişmedi, ama her kilo otun proteini fiğ arttıkça yükseldi.

İzmir-Bornova'daki deneme farklı bir sonuç verdi. Orada en yüksek kuru madde fiğ ile tahılın yarı yarıya karıştırıldığı %50 + %50 karışımdan alındı (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020). İki denemede yer, iklim, fiğ türü ve biçim dönemi farklı olduğu için sonuçlar birbirini çürütmez. Kendi tarlanıza en çok benzeyen denemeyi esas alın.

Bölgelere göre hangi oranlar denendi?

Aşağıdaki tablodaki her satır tek bir yerin sonucudur; genel kural gibi okunmamalıdır.

Bornova denemesi Ege Üniversitesi'nin deniz seviyesinden yaklaşık 2 m yüksekteki tarlasında yapıldı (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020). Yazarlar deneme yerinin iklimini tipik Akdeniz iklimi olarak tanımlar. Tarla yalnız çıkışa kadar sulandı, sonrasında yağışla yetinildi. Denemede Kubilay-82 ve Cumhuriyet adi fiğ çeşitleri, Akhisar-98 arpası ve Faikbey yulafı kullanıldı. En üstün sonucu, geç biçilen Kubilay fiği ile Faikbey yulafının %50 + %50 karışımı verdi.

Bartın'daki çalışmada yaygın fiğ içeren yulaf ve arpa karışımları yabancı otu önemli ölçüde azalttı (Genç Lermi ve Yıldırım, 2024). Yozgat-Çekerek'teki denemede ise erken ilkbahar ekiminde önerilen karışımların hepsi yem bezelyeliydi (Ay ve Mut, 2017).

Siirt'teki kışlık denemede yaygın fiğ ve tüylü fiğ (Vicia villosa), arpayla dört farklı oranda karıştırıldı (Seydoşoğlu ve ark., 2020). En çok kuru ot yalın arpadan alındı. Yazarlar ot verimi ile ham protein verimini birlikte değerlendirip %40 yaygın fiğ + %60 arpayı önerdi. Bu karışım iki yılda ortalama 832,2 kg/da kuru ot verdi (Seydoşoğlu ve ark., 2020).

Doğu Anadolu, Akdeniz ve Marmara-Trakya'daki denemeleri bu yazıda incelemedik. Bu bölgelerde oranı il ya da ilçe tarım müdürlüğünüze danışarak belirleyin.

"70:30" oranı torbadaki kilogram oranı mıdır?

Hayır, en azından Kayseri denemesinde öyle değildir: makale karışım oranlarını kilogramla vermez (Düzçekiç ve ark., 2022). Yalın ekimler metrekareye tohum sayısıyla verilmiştir: macar fiği için 250, arpa için 500 tohum/m². Karışımlar için dekara kilogram yazılmamıştır. Bu yüzden 70:30'u "7 kg fiğ + 3 kg arpa" diye çevirmek kaynakla desteklenmez.

Tohumluğu kilogramla veren denemelerde oran, her tür için esas alınan dekara tohumluk üzerinden hesaplandı. Konya'daki denemede %70 macar fiği + %30 arpa için macar fiğinde 10 kg/da, arpada 22 kg/da esas alındı (Kökcüler ve Türk, 2024). Bartın'daki denemede fiğler için 10 kg/da, yulaf ve arpa için 20 kg/da esas alındı (Genç Lermi ve Yıldırım, 2024). Siirt'te her türün yalın ekim tohumluğu karışımdaki oranla çarpıldı. Orada yaygın fiğ için 12 kg/da, arpa için 22 kg/da esas alındı (Seydoşoğlu ve ark., 2020). Yani bu denemelerde oran, iki tohumun torbadaki kilogram oranı değil, her türün kendi yalın tohumluğundan aldığı paydır.

Oranı okurken hangi sayının fiğe ait olduğuna da bakın. Kayseri makalesi oranı "%70 macar fiği + %30 arpa" diye açık yazar. Bartın'daki çalışma ise "40:60 yulaf : yaygın fiğ" yazar; orada ilk sayı tahıla aittir (Genç Lermi ve Yıldırım, 2024). Aynı "60:40" ifadesi bir yazıda fiğin, başka bir yazıda tahılın payını gösterebilir. Tohumu almadan önce oranın hangi bitkiden başladığını kaynağında kontrol edin.

Ekilen oran hasatta da aynı kalır mı?

Hayır; Kayseri denemesinde fiğin biçilen ottaki payı ekim oranının altında kaldı (Düzçekiç ve ark., 2022). %70 macar fiği + %30 arpa ekiminde kuru ottaki fiğ payı ortalama %48,20 oldu. Bu pay bir yıl %37,39, öbür yıl %59,02 çıktı. %30 fiğli ekimde kuru ottaki fiğ payı yalnızca %15,12 oldu.

Aynı makale, Kuşvuran ve arkadaşlarının 2014 tarihli çalışmasını da aktarır. O çalışmada macar fiği + arpa karışımlarında hasattaki fiğ payı %11,9-37,3 arasında kalmış, ekim oranının altına düşmüştür (Düzçekiç ve ark., 2022). Yani ekimde fiği az tutarsanız biçtiğiniz otta fiğ daha da az olabilir.

Dekara ne kadar fiğ ve arpa tohumu atılır?

Bozkır Ziraat Odası adi fiğle dekara 8-11 kg fiğ + 3-5 kg arpa ya da yulaf önerir (Bozkır Ziraat Odası). Karışım için kilogram veren resmî bir kaynağa ulaşamadık. Bu sayfa bir meslek odasına aittir, 2013 tarihlidir ve dayandığı deneme belirtilmemiştir.

Tablodaki yalın fiğ miktarları karşılaştırma içindir. Bozkır Ziraat Odası'nın önerisinde karışımdaki adi fiğ (8-11 kg/da), sıraya yalın ekimdeki miktara (8-10 kg/da) yakındır. Macar fiğinde karışımdaki 6 kg, yalın ekim aralığının (6-10 kg/da) alt sınırıdır; tahıl ise adi fiğli karışımdaki 3-5 kg'dan 4-6 kg'a çıkar (Bozkır Ziraat Odası).

Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne göre serpme ekimde dekara 2-3 kg daha fazla tohum atılır (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Aynı broşür ot için 15-40 cm sıra arası önerir. Tohum ağır toprakta 3-4 cm, hafif toprakta 6-7 cm derine ekilir; ekimden sonra merdane çekilir. Uzun yıllar fiğ ve bezelye ekilmemiş tarlada tohum bakteri kültürüyle aşılanmalıdır (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Denemelerde sıra arası Kayseri'de 20 cm idi ve ekim elle yapıldı (Düzçekiç ve ark., 2022). Bornova'da sıra arası 25 cm idi ve tohumların üzeri 3-4 cm toprakla örtüldü (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020).

Fiğ arpa karışımında adi fiğ mi, macar fiği mi seçilmeli?

Kışı sert yerlerde macar fiği öne çıkar; yaygın fiğ (adi fiğ) soğuğa fazla dayanıklı değildir ve her bölgede kışlık ekilemez (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Düzçekiç ve ark., 2022). Broşüre göre yaygın fiğ fideleri sıfırın altındaki sıcaklıklarda zarar görür. Bozkır Ziraat Odası ise adi fiğin kışa dayanma gücünü -8 °C olarak verir (Bozkır Ziraat Odası).

Macar fiğinin kışa dayanımı yüksektir ve karasal iklim kuşağında ekimi hızla yayılmaktadır (Düzçekiç ve ark., 2022). Aynı makaleye göre macar fiğinin en büyük kusuru ince saplarının yatmasıdır. Kayseri ve Konya'daki denemelerde arpayla karıştırılan fiğ macar fiğiydi; Bornova'daki kışlık denemede ise adi fiğ kullanıldı (Kökcüler ve Türk, 2024, Demiroğlu Topçu ve ark., 2020).

Fiğ arpa karışımı ne zaman ekilir?

Fiğ kıyı bölgelerde sonbaharda, kışı sert geçen bölgelerde ise ilkbaharda olabildiğince erken ekilir (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). Aşağıdaki tablo öneriler ile denemelerdeki ekim tarihlerini birlikte verir.

Tablodaki deneme tarihleri o denemenin ekim günleridir, takvim önerisi değildir (Düzçekiç ve ark., 2022; Demiroğlu Topçu ve ark., 2020). Yine de bu tarihler, iç kesimdeki Kayseri'de macar fiği + arpanın Ekim ortasında ekildiğini gösterir. Bu, Bozkır Ziraat Odası'nın macar fiği için önerdiği Eylül-Ekim dönemiyle örtüşür (Bozkır Ziraat Odası). Ege kıyısındaki Bornova'da adi fiğ ise Ekim ortası ile Kasım ortası arasında ekildi. Konya-Çumra ve Siirt denemelerinde ekim Kasım ayında yapıldı (Kökcüler ve Türk, 2024; Seydoşoğlu ve ark., 2020).

Fiğ arpa karışımına ne kadar gübre atılır?

Kaynaklar çok farklı dozlar verir: kıyı bölgelerde yaygın fiğ için ekimle 1-3 kg/da azot önerilir, Konya'daki karışım denemesinde ise 12 kg/da N önerildi (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Kökcüler ve Türk, 2024). Tablodaki "saf azot" ya da "kg N", gübrenin kendi ağırlığı değil, içindeki azot miktarıdır. P2O5 ise gübre torbasında fosfor için yazan değerdir. Bartın broşürü ve Bozkır Ziraat Odası, tablodaki 8-10 kg/da fosforun P2O5 olarak mı verildiğini yazmaz.

Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne göre kıraçta fosforlu gübre verimi fazla etkilemez (Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü). İl müdürlüğü fosforu da yalnız fosforca fakir ve sulanabilen alanlar için önerir.

Konya denemesinde beş azot dozu denendi: dekara 0, 3, 6, 9 ve 12 kg. Fosforda dört doz vardı: dekara 0, 4, 8 ve 12 kg P2O5 (Kökcüler ve Türk, 2024). Gübre arttıkça kuru ot verimi ve protein oranı yükseldi. En yüksek kuru ot verimleri dekara 12 kg azot verilen iki uygulamadan alındı. Bunlar 8 kg P2O5 ile 887,4 kg/da, 12 kg P2O5 ile 931,6 kg/da idi. Yazarlar yine de 12 kg N + 8 kg P2O5 dozunu önerdi. Bu sonuç tek bir üretim döneminden gelir.

Deneme Konya'nın Çumra ilçesindeydi; ekim 10 Kasım 2022'de elle yapıldı (Kökcüler ve Türk, 2024). Karışım %70 macar fiği + %30 arpa olarak kuruldu. Fosforun tamamı ekimle verildi. Azotun yarısı ekimle, öbür yarısı arpanın kardeşlenme döneminde verildi. Azot %33'lük amonyum nitrattan, fosfor %42'lik triple süper fosfattan sağlandı. Ot, macar fiğinin tam çiçeklenmesinde 1 Haziran 2023'te biçildi.

Fiğ arpa karışımı ne zaman biçilir?

Biçim geciktikçe kuru madde artar, protein düşer: Bornova'da tüm ekimlerin ortalama kuru maddesi 669'dan 800 kg/da'ya çıktı, protein %15,76'dan %14,76'ya indi (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020). Bu denemede erken biçim, bitkiler yaklaşık %25 çiçeklendiğinde yapıldı. Geç biçim ise alt baklalar tamamen olgunlaştıktan sonra, meyve bağlama döneminde yapıldı.

Kaynakların önerdiği biçim dönemleri birbirinden farklıdır:

Tablonun kaynakları Düzçekiç ve ark., Bozkır Ziraat Odası, Demiroğlu Topçu ve ark., Kökcüler ve Türk, Seydoşoğlu ve ark. ve Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'dür. Kayseri'de iki yıl arasında hasat tarihi üç haftadan fazla değişti. Bu yüzden takvime değil, bitkinin gelişme dönemine bakın.

Kararı hayvanınızın ihtiyacına göre verin. Bornova sonuçlarına göre daha çok ot istiyorsanız geç biçim, daha proteinli ot istiyorsanız erken biçim öne çıkar (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020). Aradaki protein farkı bu denemede ortalama 1 puandı; kuru madde farkı ise dekara 131 kg'dı.

Fiğ arpa karışımından dekara ne kadar ot alınır?

Verim yere, yıla ve orana göre değişir; Kayseri'de %70 macar fiği + %30 arpa iki yılda ortalama 424,21 kg/da kuru madde verdi (Düzçekiç ve ark., 2022). Yalın ekimler dahil tüm ekimlerin ortalaması ilk yıl (2015-2016) 379,92, ikinci yıl (2016-2017) 531,24 kg/da oldu. Yazarlara göre 2016'daki düşük verim, Mart ve Nisan aylarının sıcak ve kurak geçmesinden kaynaklanmış olabilir.

İzmir-Bornova'da Kubilay adi fiği ile Akhisar arpasının iki biçim ortalaması şöyledir (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020):

Bornova'da Kayseri'den farklı olarak bu tablodaki karışımların hepsi iki yalın ekimden de fazla kuru madde verdi. Fiğ payı arttıkça protein yükseldi: %75 fiğli karışımda %17,84, %50 fiğli karışımda %14,55 oldu. Cumhuriyet fiğiyle kurulan arpa karışımlarında aynı sırayla 585, 745, 818, 760 ve 557 kg/da kuru madde alındı. Bornova'da en yüksek kuru madde ortalaması 942 kg/da ile geç biçilen %50 + %50 karışımlardan geldi (Demiroğlu Topçu ve ark., 2020).

Diğer kaynaklardaki değerler şöyledir:

Tablonun kaynakları Bozkır Ziraat Odası, Kökcüler ve Türk, Seydoşoğlu ve ark., Düzçekiç ve ark. ve Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'dür.

Kıraç tarlanız için çok yıllık bir baklagil arıyorsanız korunga ekim zamanı rehberimize bakın. Sulu tarlada birim alandan daha çok kaba yem hedefliyorsanız bu değerleri silajlık mısırın dekara verimiyle karşılaştırın. Otu rasyona katarken süt ineğinin günlük yem ihtiyacı yazımız işinize yarayabilir. Diğer türler için yem bitkileri ve mera sayfamıza göz atın.