Mera tahsisi nasıl yapılır? Otlatma hakkı, ücret ve kurallar

Mera tahsisi, 4342 sayılı Mera Kanunu'na göre mera komisyonunun kararı ve valiliğin onayıyla yapılır. Mera bir kişiye değil, köy ya da belediye tüzel kişiliğine tahsis edilir. Kararda otlatma kapasitesi, ailelerin otlatma hakkı ve otlatabilecekleri hayvan sayısı yazılır (Mera Kanunu). Otlatma ücretini komisyon her yıl belirler; güncel tutarı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünüzden öğrenin.

Mera tahsisi nedir ve mera kime aittir?

Tahsis, mera, yaylak ve kışlakların verimlilik ve sosyal adalet ilkelerine göre düzenlenip bir ya da birkaç köy veya belediyenin kullanımına bırakılmasıdır (Mera Kanunu). Kanun üç terimi ayırır. Mera, hayvanların otlatılması için tahsis edilen ya da eskiden beri bu amaçla kullanılan yerdir. Yaylak, çiftçilerin yazı hayvanlarıyla geçirdiği yerdir. Kışlak ise hayvanların kışın barındırıldığı yerdir (Mera Kanunu).

Bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; kullanma hakkı köye ya da belediyeye aittir. Kanuna göre mera özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, bunlara zaman aşımı uygulanamaz ve sınırları daraltılamaz. Yalnızca kullanım hakkı kiralanabilir (Mera Kanunu). Komisyonun henüz çalışmadığı yerlerde köy halkı merayı eski tahsislere ve yerleşik teamüllere göre kullanmaya devam eder (Mera Kanunu).

Tarım ve Orman Bakanlığı'na göre 1998-2025 arasında 13.333.630 hektar mera tespit edildi. Bunun 13.013.745 hektarının sınırları çizildi (tahdit), 11.689.980 hektarı köy ve belediyelere tahsis edildi (Tarım ve Orman Bakanlığı). Bakanlık, tespit ve tahdit çalışmalarının yerleşim yeri bazında tamamlandığını yazıyor. Kadastroda tescil dışı bırakılmış alanlarda ise çalışmalar sürüyor (Tarım ve Orman Bakanlığı).

Mera komisyonu kimlerden oluşur?

Mera komisyonu, valinin görevlendirdiği bir vali yardımcısının başkanlığında on bir kişiden oluşur ve valilik onayıyla kurulur (Mera Kanunu). Üyeler şunlardır:

• Bakanlık il müdürü ve il müdürlüğünden konu uzmanı bir ziraat mühendisi,
• Devlet Su İşleri ve Orman Genel Müdürlüğü temsilcileri,
• ilgili köy ya da mahalle muhtarı,
• defterdarlıktan bir hukukçu, Milli Emlak'tan bir temsilci, Kadastro'dan bir teknik eleman,
• Ziraat Odası'ndan bir temsilci ve ilgisine göre genel kolluktan bir temsilci.

Vali yardımcısı yoksa komisyona il müdürü ya da onun görevlendireceği konu uzmanı ziraat mühendisi başkanlık eder. Sahadaki ölçme, harita ve yer gösterme işlerini komisyona bağlı teknik ekipler yapar. Teknik ekipte meradan yararlanan köyün muhtarı ve iki mahalli bilirkişi de bulunur (Mera Kanunu).

Komisyon ve teknik ekipler kararlarını açık oylamayla, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla alır. Bu kural Mayıs 2025'te yapılan değişiklikle bugünkü hâlini aldı (Mera Yönetmeliği). Bakanlığın Nisan 2025'teki toplantısına 81 ilin Çayır Mera ve Yem Bitkileri şube müdürleri katıldı (Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü). Mera konusunda ilk başvuracağınız yer, il müdürlüğündeki bu şubedir.

Mera tahsisi adım adım nasıl yapılır?

Tahsis; duyuru, bilgi toplama, sınır tespiti, ihtiyaç hesabı, askı ve tahsis kararı aşamalarından geçer ve dava açılmazsa kesinleşir. Kanundaki sıra şöyledir (Mera Kanunu):

1. Duyuru yapılır. Komisyon, tespit çalışmasının gün ve yerini en az otuz gün önce köyde, belediyede ve bağlı oldukları ilçede duyurur.
2. Muhtar bilgi verir. Muhtar ya da belediye başkanı, tebliğden itibaren otuz gün içinde meranın köye ait olduğunu gösteren belgeleri komisyona verir. Ailelerin sayısını, hayvanların cins ve sayısını, meradan kimin ne kadar yararlandığını da yazılı bildirir.
3. Sınırlar belirlenir. Teknik ekip merayı tespit eder, sınır işaretlerini koyar ve 1/5000 ölçekli haritasını çizer. Bu sırada muhtar ya da temsilcisi hazır bulunur, sonunda tutanak imzalanır.
4. İhtiyaç hesaplanır. Komisyon, meranın otlatma kapasitesine, bitki ve hayvan varlığına ve otlatılacak hayvan sayısına bakarak köyün mera ihtiyacını belirler.
5. Sonuçlar askıya çıkar. Teknik ekibin sonuçları köy ve belediyenin ilan yerinde 30 gün askıda kalır. Bu sürede komisyona itiraz edilebilir; komisyon itirazları 60 gün içinde karara bağlar.
6. Tahsis kararı verilir. Komisyon, ihtiyacı karşılayacak merayı sulama ve geçit yerleriyle birlikte köy ya da belediye tüzel kişiliğine tahsis eder ve kararı valiliğin onayına sunar.
7. Karar ilan edilir. Tahsis kararı muhtarlığa, belediyeye ve ilgili kurumlara tebliğ edilir, haritalarla birlikte 30 gün askıya çıkar.
8. Karar kesinleşir. 30 gün içinde asliye hukuk mahkemesinde, kadastro yapılan yerlerde kadastro mahkemesinde dava açılabilir. Dava açılmayan karar kesinleşir ve tapu sicil müdürlüğündeki özel sicile kaydedilir.

Aşağıdaki tablo, okurun kaçırmaması gereken süreleri Mera Kanunu metninden bir araya getirir.

Tahsis kesinleştikten sonra mera ile ilgili iddialar yalnızca tapudaki özel sicil kaydına dayanılarak ispat edilir (Mera Kanunu). Köyünüzün tahsis kararını ve haritasını muhtarlıktan ya da il müdürlüğünden isteyebilirsiniz. Kanuna göre il müdürlüğü tahsisi yapılan meraların envanterini tutar.

Otlatma kapasitesi nasıl belirlenir?

Otlatma kapasitesi, bir alanda uzun yıllar bitki örtüsüne, toprağa ve suya zarar vermeden otlatılabilecek büyükbaş hayvan birimi (BBHB) miktarıdır. Bir BBHB, 500 kg canlı ağırlığa karşılık gelir (Mera Kanunu). Kapasiteyi il müdürlüğünün görevlendirdiği en az iki ziraat mühendisi belirler. Ölçüm yöntemleri Bakanlık talimatlarıyla belirlenir. Mühendisler, meranın bir otlatma mevsiminde kaç BBHB besleyebileceğini ortak bir raporla komisyona bildirir (Mera Yönetmeliği).

Yönetmelik hesapta bir hayvana günde canlı ağırlığının %2,5'i kadar kuru ot ya da %10'u kadar yeşil ot yedirileceğini esas alır (Mera Yönetmeliği). Buna göre 500 kg'lık bir BBHB günde 12,5 kg kuru ot ya da 50 kg yeşil ot ister. Hayvanlar aşağıdaki katsayılarla BBHB'ye çevrilir (Mera Yönetmeliği).

Örneğin 100 koyun 10 BBHB, 20 yerli inek de 10 BBHB eder. Meranın verimi bölgeye göre çok değişir. Bakanlığın bölge tablosundaki kuru ot verimleri aşağıdadır; 1 hektar 10 dekardır (Tarım ve Orman Bakanlığı).

Kapasite hesabının ayrıntısını ve kapasiteyi artırma yollarını mera ıslahı rehberimizde anlattık. Islahla kapasite artarsa, köyün teklifiyle ya da doğrudan komisyonca yeniden tespit yapılır. Bu durumda otlatılacak hayvan sayısı artırılabilir (Mera Kanunu).

Köy merasında otlatma hakkı kimlere tanınır?

Otlatma hakkı, köye ya da belediyeye tahsis edilen merada her çiftçinin ortak otlatabileceği BBHB sayısıdır ve tahsis kararında aile işletmesi bazında yazılır (Mera Kanunu). Hakkın şartları kanunda şöyle sayılır:

• İkamet: Çiftçi ailesi, tahsisin yapıldığı tarihte en az altı aydır o köy ya da belediye sınırları içinde oturuyor olmalıdır. Devletçe naklen yerleştirilenler için bu şart aranmaz.
• Tahsis kapsamı: Köyde arazisi olsa da tahsis kararı kapsamına girmeyen aile o meradan yararlanamaz.
• Taşınma: Başka yere yerleşmek için köyü terk eden aile hakkını kaybeder. Sürekli oturmak için geri dönerse hak, komisyon kararıyla yeniden tanınabilir.
• Yeni aileler: Sonradan yerleşenlere ve köyde yeni aile kuranlara komisyon, meranın yeterliliğine bakarak hak tanıyabilir.

Mera Yönetmeliği, çiftçi ailesini çiftçilik işlerini sürekli ve doğrudan yapan aile olarak tanımlar. Otlatma hakkı başkasına devredilemez. Bu hakları yalnızca komisyon, bedeli karşılığında başka bir çiftçi ailesine devredebilir (Mera Yönetmeliği). Göçerler ise meradan kiralama yoluyla yararlanır. Kiralamada öncelik aynı il nüfusuna kayıtlı göçerlerindir (Mera Yönetmeliği).

Köyde hayvan sayısı tahsis kararındaki sayıyı aşıyorsa fazla hayvanların yemini sahipleri karşılar (Mera Yönetmeliği). Ahırda besleme için süt ineğinin günlük yem ihtiyacı yazımıza bakabilirsiniz.

Otlatma ücreti ne kadar ve kim belirler?

Otlatma ücretini mera komisyonu her yıl belirler; ülke geneli için tek bir tutar yoktur. Komisyon bölgenin ekonomik durumuna, otlatma kapasitesine ve otlatma süresine bakar (Mera Kanunu). Muhtarlığın ya da belediyenin topladığı para, köy sandığında ya da belediye bütçesinde ayrı bir hesaba gelir yazılır. Bu para yalnızca o köyün merasının ıslahı ve geliştirilmesi için harcanabilir. Ödenmeyen ücret, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre tahsil edilir (Mera Kanunu).

Ücreti toplamak köydeki Mera Yönetim Birliği'nin görevidir. Birlik, hayvancılıkla uğraşan çiftçiler arasından seçilen beş asil ve beş yedek üye ile doğal üyelerden oluşur. Üyeler üç yılda bir genel kurulda yeniden belirlenir (Mera Yönetmeliği). Birlik, otlatma mevsiminin başlamasından en az on beş gün önce toplanır. Komisyonun otlatma planını ve kararlarını köy halkına duyurur.

Bakanlık ya da Resmî Gazete kaynaklarında güncel ve ülke çapında geçerli bir otlatma ücreti tarifesine ulaşamadık. Bir örnek olarak Karaman'daki komisyon kararını veriyoruz (Karaman komisyon kararı):

Aynı karar, I. Bölge'de Ağustos-Eylül'de 10 mm'den fazla etkin yağış düşerse, yağıştan 15 gün sonra il müdürlüğünün yazılı izniyle otlatmaya izin veriyor. Otlatma dönemi dışında merada hayvan otlatanlara kanundaki yaptırımların uygulanacağını da yazıyor (Karaman komisyon kararı). Bu tutarlar 2024 yılına ve yalnızca Karaman'a aittir; başka il ya da yıl için kullanmayın. Kendi köyünüzün bu yılki ücretini ve otlatma takvimini il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.

Kanun ayrıca meradan yararlanan ailelerin, komisyon gerekli görürse bakım ve ıslah giderlerine katılmasını öngörür. Süre ve miktarı valilik onaylar. Katılım nakit olabileceği gibi işçilik, araç ya da makine olarak da yapılabilir (Mera Kanunu).

Mera kiralanabilir mi?

Evet, ama yalnızca kullanım hakkı ve yalnızca hayvancılık için kiralanır. Köyün ihtiyacından fazla çıkan mera, ihtiyacı olan çevre köylere, belediyelere ve hayvancılık yapan kişilere kiralanabilir. Ancak ıslahla mera olarak kullanılabilecek alanlar, ıslahı taahhüt edenlere kiralanır (Mera Kanunu). Yönetmelikteki kurallar şöyledir (Mera Yönetmeliği):

• Öncelik: Önce en yakın köy ya da belediyeye, orada oturan hayvancı çiftçilere ya da bu amaçla kurulmuş kuruluşlara; bu olmazsa hayvancılık yapan ya da yapmak isteyenlere kiralanır.
• Süre: Islah koşuluyla yirmi beş yıla kadar, ihaleyle kiralanır. Kiralama her beş yılda bir komisyonca yeniden değerlendirilir.
• Ödeme: Kira her yıl, kiralama dönemi başlamadan peşin ödenir ve genel bütçeye gelir yazılır. Islah masrafı yapan kiracının masrafı kiradan düşülür.
• Fesih: Kira ihtara rağmen ödenmezse sözleşme feshedilir. Mülki amir alanı en geç on beş gün içinde boşalttırır.
• Tesis: Ahır, ağıl, yem deposu, sağım ünitesi gibi zorunlu tesisler projeyle kurulabilir; entegre ve endüstriyel tesis kurulamaz.

Kanuna göre bu tesislerin taban alanı kiralanan alanın yüzde birini geçemez; Cumhurbaşkanı bu oranı bir katına kadar artırabilir (Mera Kanunu). İhaleler 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na göre yapılır (Mera Yönetmeliği).

Bakanlık verisine göre 2006-2025 arasında ıslah amaçlı ve mevsimlik kiralamalarla toplam 5.022.905 hektar alan kiralandı ve 290.273.245 TL kira bedeli alındı. 2025'te 37 ilde 562.304 hektar kiralandı, bedel 72.423.320 TL oldu (Tarım ve Orman Bakanlığı).

Doğu Anadolu'dan iki örnek ihale belgesi, kiralamanın uygulamada nasıl yürüdüğünü gösterir:

• Elazığ, Aralık 2023: İl müdürlüğü 7 Aralık 2023'te kışlak ve meraları 4 aylığına ihaleye çıkardı. Bedel küçükbaş hayvan başına 16,00 TL üzerinden hesaplandı, geçici teminat %3'tü. Örneğin Ağın ilçesi Balkayası köyündeki alanın kapasitesi 721 küçükbaş, muhammen (tahmini) bedeli 11.536,00 TL idi (Elazığ İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).
• Kars, 2025: Kiracı, noterde onaylatılan bir taahhütname imzalıyor. Taahhütnamede alanı üçüncü kişilere kiralamamak ve sözleşmedeki sayıdan fazla hayvan sokmamak var. Kiralanan sınırın dışına çıkmamak da taahhüt ediliyor (Kars İl Tarım ve Orman Müdürlüğü).

Meranın tahsis amacı değiştirilebilir mi?

Değiştirilebilir, ama yalnızca kanunda sayılan zorunlu hâllerde ve valilik kararıyla. Bu hâller arasında maden ve petrol faaliyetleri, turizm yatırımları, kamu yatırımları ve köy yerleşim yerinin imar planı var. 2025'te yenilenebilir enerji kaynak alanları da listeye eklendi (Mera Kanunu). Tahsis amacı değişen yer Hazine adına, vakıf merası ise vakıf adına tescil edilir.

Durumu ve sınıfı "çok iyi" ya da "iyi" olan merada tahsis amacı değiştirilemez. Kanunda sayılan birkaç istisna vardır: maden ve petrol, ülke güvenliği, doğal afet yerleşimi, enerji piyasası, jeotermal sera ve yenilenebilir enerji (Mera Kanunu). Sınıfı, bitki örtüsündeki kaliteli bitkilerin ağırlık oranı belirler (Mera Yönetmeliği):

Talep edenden, kanundaki istisnalar dışında, meranın yirmi yıllık ot geliri esas alınarak komisyonca belirlenen bir ücret alınır (Mera Kanunu). Bu ücret tahsis amacı değiştikten sonra peşin tahsil edilir (Mera Yönetmeliği).

İzinsiz otlatma ve mera işgalinin cezası nedir?

Yaptırım, ihlalin türüne göre değişir: fazla hayvan için üç kat ücret, kuralları çiğneyene otlatma yasağı, merayı işgal edene ise hapis cezası öngörülür. Aşağıdaki tablo Mera Kanunu, Mera Yönetmeliği ve Türk Ceza Kanunu metinlerine dayanır.

Muhtar ve belediye başkanı, meraya yapılan tecavüzü hemen il ya da ilçe müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür (Mera Kanunu). Bu ihlalleri zamanında bildirmeyen muhtar hakkında da genel hükümlere göre işlem yapılır. Yaylak ve kışlaklarda ev ve ahır yapılamaz. Mandıra, suluk, sundurma ve süreklilik göstermeyen barınak ile ağıl ancak valilik izniyle yapılabilir (Mera Kanunu).

Güncel tutar ve tarihleri nereden öğrenirsiniz?

Otlatma ücreti, otlatma takvimi ve kiralama ihaleleri il il ve yıl yıl değiştiği için en doğru bilgi il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğündedir. Müdürlükteki Çayır Mera ve Yem Bitkileri şubesine şunları sorun:

• köyünüzün tahsis kararı, haritası ve otlatma kapasitesi,
• ailenize düşen otlatma hakkı (BBHB),
• bu yılın otlatma ücreti ve otlatma başlangıç ve bitiş tarihleri,
• köyünüzde ihtiyaç fazlası mera varsa kiralama ihalesinin tarihi ve şartları.

Mevzuat da değişebilir. Mera Kanunu en son Temmuz 2025'te, Mera Yönetmeliği Mayıs 2025'te değişti (Mera Kanunu; Mera Yönetmeliği). Bir karar vermeden önce güncel metni müdürlükle teyit edin. Merada kaba yem yetmiyorsa korunga gibi kıraçta yetişen yem bitkileri ve diğer yem bitkileri rehberlerimize bakabilirsiniz. Diğer destek ve mevzuat yazıları için tarımsal destekler sayfamızı izleyin.